«وَمَا
مِنْ دَابَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ یطِیرُ بِجَنَاحَیهِ إِلَّا أُمَمٌ
أَمْثَالُكُمْ مَا فَرَّطْنَا فِی الْكِتَابِ مِنْ شَیءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ
یحْشَرُونَ»
«هیچ
جنبندهای در زمین، و هیچ پرندهای که با دو بال خود پرواز میکند، نیست مگر اینکه
امتهایی همانند شما هستند. ما هیچ چیز را در این کتاب، فرو گذار نکردیم؛ سپس همگی
به سوی پروردگارشان محشور میگردند.» «الأنعام/38»
علارغم
اینکه اکثر مفسرین از این آیه چنین برداشت کرده اند که همه ی موجودات مانند ما
انسانها مورد حسابرسی قرار می گیرند اما با توجه به دلایلی می توان گفت که این آیه
حداقل مشمول گونه های بسیاری از جانداران نمی شود و همین که چنین مساله ای را
اثبات کنیم ، خود به خود نتیجه به دست می آید اینکه خداوند می فرماید همه
را محشور می کند یا محشوری غیر از محشور انسانی است یا این آیه تاویل خاص خود را
دارد و هرچه که باشد ، منطبق با محشور همه ی موجودات نیست.
حیوانات
حداکثر انسانهای به سن بلوغ نرسیده هستند
اینکه
استدلال شود حیوانات هم تا حدی فهم و شعور دارند پس مکلف به مواردی از احکام می
شوند صحیح نیست چراکه کودک انسان هم حتی چند ماه یا دو سه سال بعد از تولد ،
بسیاری از خوب و بد ها را می فهمد اما اگر شیطنت کند ، همه می دانیم که گناه برای
وی نوشته نمی شود و به همین خاطر است اگر کودکی فوت کند ، با همه ی شیطنت هایش ،
جهنمی نمی شود! همه ی ما در کودکی کارهایی انجام داده ایم که می دانسته ایم شیطنت
است اما چون نسبت به اینکه پس از مرگ جهانی وجود دارد برای حسابرسی در جهل بوده
ایم لذا با خیال راحت آن شیطنت ها را انجام می دادیم و افق فکر ما چنان محدود بود
که تشخیص نمی دادیم عواقب کاری که انجام می دهیم چیست لذا چنین است که هر کودک یا
نوزادی هر کاری انجام دهد ما بر وی خشم نمی گیریم و می گویم خوب بچه است! تکامل
یافته ترین حیوانات هم تنها به اندازه ی کودک چند ساله ای بیشتر فهم و درک ندارند
آن هم نه از نوع درک و فهمی که کودکان بین انسانها می آموزند لذا از حیوانات
هرکاری که سر بزند را ما جایز می شماریم و آن را اغلب به پای غریزه می گذاریم.
مثلاً گوسفند مرتبه ای بالاتر از شیر که درنده است ندارد ، این یکی طبیعتش آرام
است و آن یکی طبیعتش چنین نیست پس با این مطلب که حیوانات در مقایسه با ما ،
کودکانی نابالغ هستند اگر هم محشور شوند ، مثل ما حساب و کتاب ندارد همانطور که از
میان جمعیت ما انسان ها ، دیوانگان بنا بر میزان دیوانگی خود در آخرت معاف از سنجش
اعمال هستند.
حیوانات
دارای جبر هستند
انسان
در بسیاری از جبریات با حیوان مشترک است مثلاً جبراً گرسنه می شود و باید دنبال
غذا باشد ، جبراً از مرگ می ترسد و به فکر دفاع از خود است و ... اما با این حال ،
در بسیاری از تصمیم گیری ها خود مختار است و همین عامل اختیار باعث می شود وقتی
کسی کار بدی انجام می دهد ما مواخذه اش کنیم و کار خوب انجام می دهد تحسینش کنیم
اما چنین رویه ای را نمی توان برای حیوانات متصور بود که در مراحلی بسیار پایین تر
از ما قرار دارند درحالی که ما هنوز سر این مساله اختلاف داریم که حتی خود انسانها
اختیار دارند یا نه پس تکلیف حیوانات بسیار نامعلوم تر است. اینکه مثلاً سگ با وفا
است و گربه بی وفا ، مجوز برای این نیست که سگ را به سبب با وفایی اش در آن دنیا
پاداش دهند یا گربه را عذاب کنند بلکه حیوانات کاملاً تابع آن چیزی هستند که غریزه
به آنها دستور می دهد و محیط به آنها القا می کند.
حیوانات
مکلف شده نیستند
در
آیات فراوانی از قرآن بیان می شود تنها افرادی مکلف هستند که انذار شده و باز
مخالفت کرده باشند اما افرادی که انذار نشده باشند گرچه مکلف نیستند اما باز موظف
هستند به همان حدی که وجدان و عقل آنها خوب و بد را تشخیص می دهد پایبند اخلاقیات
باشند مثلاً کسی که در قبیله ای در آمازون به دنیا آمده و در همان جا هم می میرد
را خداوند در آخرت مثل یک شخصی که در ملل اسلامی به دنیا آمده حسابرسی نمی کند.
حیوانات هم چون مکلف به چیزی نشده اند و پدیده ی وجدان در آنها نیست ( مثلاً یک
کرم یا باکتری در مکانیسم بدنشان چنین مواردی نیست) لذا خداوند حسابرسی هم از آنها
انجام نمی دهد مثلاً خداوند در قرآن می فرمایند که بدترین صدا ، صدای خران است اما
به هیچ عنوان در آخرت خران را به جرم صدای بدشان عذاب نمی کند!
حیوانات
فاقد خودآگاهی هستند
تحقیقات
حیوان شناسان اثبات کرده است جز چند گونه حیوانی (مثل دلفین و میمون) ، سایر
حیوانات و موجودات و گیاهان ، همگی فاقد خودآگاهی هستند ( مثلاً حیات
گیاهان را حیات نباتی می نامیم) مثل ربات هایی که حرکت دارند ، محاسبه دارند و ...
اما از وجود خود ، آگاهی ندارند و نمی دانند چه هستند و کی هستند و مشغول چه کاری هستند.
اینکه ما انسان ها در درون خود یک "من" را احساس می کنیم و وقتی
به وجود خود اشراف داریم را بسیاری از موجودات ندارند لذا مثلاً اگر خداوند یک
باکتری یا کرم یا درخت را محشور کند ، اینها نمی دانند اصلاً چه افعالی را انجام
داده اند و حسابرسی از این موجودات ، هیچ فرقی با حسابرسی از یک ربات ندارد. یک
ربات هرچقدر هم پیشرفته باشد و از هوش انسانی هم جلوتر بیافتد اما هرکاری انجام
دهد بر ربات نباید خرده گرفت چون فاقد خودآگاهی و اختیار است و مامور به انجام
چیزی است که برای آن برنامه ریزی شده
حسابرسی
از حیوانات مغایر آیات قرآن است
قرآن
کریم علاوه بر اینکه در هیچ جایی سخن از این به میان نمی آورد که حیواناتی وارد
بهشت می شود یا جهنم با اینکه اگر قرار باشند حیوانات هم حسابرسی داشته باشند ،
مساله ای مهم است ، بلکه در آیاتی ضمنی و گاهاً مستقیم بیان می کند که اهل جهنم و
بهشت تنها دو گروه انس و جن هستند و نه موجوداتی دیگر:
«وَلَوْ
شِئْنَا لَآتَینَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا وَلَكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّی لَأَمْلَأَنَّ
جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ»
«
و اگر میخواستیم به هر انسانی هدایت لازمش را میدادیم؛ ولی سخن و وعدهام حق است
که دوزخ را از جن و انس همگی پر کنم!» «السجده/13»
«فَوَرَبِّكَ
لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّیاطِینَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِیا»
«سوگند
به پروردگارت که همه آنها را همراه با شیاطین در قیامت جمع میکنیم؛ سپس همه را -در
حالی که به زانو درآمدهاند- گرداگرد جهنم حاضر میسازیم.» «مریم/68»
«وَلَقَدْ
ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا یفْقَهُونَ
بِهَا وَلَهُمْ أَعْینٌ لَا یبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یسْمَعُونَ بِهَا
أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ»
«به
یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ آنها دلها [= عقلها ]یی دارند
که با آن نمیفهمند و چشمانی که با آن نمیبینند و گوشهایی که با آن نمیشنوند. آنها
همچون چهارپایانند؛ بلکه گمراهتر! اینان همان غافلانند!» «الأعراف/179»
در
این آیات مشاهده می کنیم خداوند جهنم را اختصاص به جن و انس داده است و با اینکه
در آیه 179 سوره الاعراف چهارپایان را هم گمراه می شمارد اما در قبل تر آن می فرمایند
که گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریده است و نه موجوداتی غیر آن.
نکته:
این نوشتار نظر شخصی من است و روی درستی آن هم تاکید نمی کنم چراکه دیدگاه اکثر
مفسران خلاف این است لذا این نوشتار بیشتر جهت مطرح کردن شبهاتم در این مورد است و
از باب آن نتیجه گیری نمی کنم که دیدگاه اکثر مفسران اشتباه است.
+ نوشته شده در جمعه ۱۳۹۱/۱۰/۰۱ ساعت 9:38 توسط مهدی
|